Stanisław Alberti — prawnik, oficer Legionów i starosta

Stanisław Florian Alberti urodził się w Krakowie i kształcił się najpierw w tamtejszym gimnazjum. W latach I wojny światowej służył w Legionach Polskich i armii austro-węgierskiej; w czasie walk został ranny i stracił prawą rękę. Po odzyskaniu niepodległości kontynuował karierę wojskową i administracyjną, równocześnie działając jako publicysta i tłumacz literatury słowiańskiej i niemieckiej.

Życiorys i służba wojskowa

Urodził się 27 listopada 1895 w rodzinie Stanisława i Marii z Dobieckich. W 1914 ukończył VIII klasę i zdał egzamin dojrzałości w C.K. Gimnazyum Nowodworskim w Krakowie. Po wybuchu I wojny światowej od 1 sierpnia 1914 służył w Legionach Polskich; był żołnierzem 2 pułku piechoty. W kwietniu 1916 został ranny, wskutek czego w Wiedniu amputowano mu prawą rękę.

W latach 1916–1917 kontynuował służbę w armii austriackiej, został mianowany chorążym, a potem podporucznikiem piechoty. Po studiach prawniczych w Wiedniu i wyleczeniu pełnił obowiązki oficera sądowego Twierdzy Kraków oraz służył w ekspozyturach rolniczych. Po odzyskaniu niepodległości 2 listopada 1918 wstąpił do Wojska Polskiego, walczył w szeregach 4 pułku piechoty Legionów i w sztabie II Brygady Piechoty Legionów. Za czyny w 1918–1919 wnioskowano o odznaczenie go Orderem Virtuti Militari.

Działalność naukowa, publicystyczna i tłumaczenia

Alberti ukończył studia prawnicze na Uniwersytecie Jagiellońskim, gdzie do 1922 uzyskał absolutorium i stopień doktora prawa. Uzyskał także stopnie doktorskie w dziedzinie filozofii i historii sztuki. Był znawcą literatury słowiańskiej i niemieckiej; tłumaczył utwory czeskie i słowackie oraz publikował przekłady i opracowania.

Był wydawcą „Biblioteki Słowiańskiej” i autorem artykułów o Zakopanem, Tatrach, teatrze Witkacego oraz twórczości Jana Kasprowicza i malarstwie Rafała Malczewskiego. Wśród jego tłumaczeń znajdują się m.in. prace Tomasza Manna, Karla Čapka, Vladislava Vančury i innych autorów; część przekładów ukazała się w latach 1927 oraz później.

Funkcje administracyjne i działalność społeczna

Po latach pracy administracyjnej w starostwach od lipca 1928 był urzędnikiem kontraktowym w starostwie włodzimierskim. 28 czerwca 1929 mianowano go starostą powiatu dąbrowskiego z siedzibą w Dąbrowie Tarnowskiej. Od 13 grudnia 1930 do września 1939 pełnił funkcję starosty powiatu bialskiego z siedzibą w Białej Krakowskiej.

Był aktywny społecznie i organizacyjnie: pełnił funkcje we władzach powiatowych Federacji Polskich Związków Obrońców Ojczyzny oraz Obozu Zjednoczenia Narodowego. W 1935 uczestniczył w komitecie honorowym akcji „Jaar-Piłsudski” i był członkiem Krajowego Obywatelskiego Komitetu Wykonawczego Budowy Muzeum Narodowego w Krakowie.

Aresztowanie i śmierć

Po wybuchu II wojny światowej, jako emerytowany oficer zgłosił się do służby podczas kampanii wrześniowej. Po agresji ZSRR na Polskę 17 września 1939 został aresztowany przez sowieckie władze we Lwowie i osadzony w miejscach internowania. Wiosną 1940 został zamordowany przez NKWD.

Jego nazwisko pojawiło się na tzw. Ukraińskiej Liście Katyńskiej opublikowanej w 1994; został wymieniony na liście wywózkowej 55/4-90 pod numerem 25. Ofiary tej grupy pochowano na otwartym w 2012 Polskim Cmentarzu Wojennym w Kijowie-Bykowni.

Życie prywatne i upamiętnienie

Jego żoną była Kazimiera Alberti z domu Szymańska, poetka, powieściopisarka, tłumaczka i działaczka kulturalna. Małżeństwo utrzymywało znajomość ze Stanisławem Ignacym Witkiewiczem, który namalował portrety Stanisława Albertiego. Para mieszkała w Krakowie, od 1926 w Warszawie, a w latach 30. w Białej.

26 listopada 2009 na budynku przy placu Wojska Polskiego 11 w Bielsku-Białej odsłonięto tablicę pamiątkową upamiętniającą Stanisława i Kazimierę Alberti, jako gospodarzy salonu literackiego działającego w tym miejscu od 1930.