Wieża ratuszowa to średniowieczna, gotycka wieża stojąca na Rynku Głównym w Krakowie. Pozostała po rozebranym w XIX wieku gmachu ratusza i wyróżniała się niegdyś wysokim hełmem z zegarem. Obecnie stanowi oddział muzealny z ekspozycjami we wnętrzach wieży.
Jak wyglądała historia wieży?
Pierwsza wzmianka o wieży pochodzi z 1383 roku. Obecną konstrukcję wzniesiono na początku XV wieku, nie później niż w 1444 roku. W 1434 przy pracach uczestniczył kamieniarz Jan z Torunia. W kolejnych wiekach wieża była wielokrotnie naprawiana i przekształcana.
W 1524 roku na wieży zamontowano zegar sprowadzony z Norymbergi. Hełm naprawiano po pożarach; duże zniszczenia przyniósł pożar z 24 maja 1680 spowodowany uderzeniem pioruna. Po nim powołano komisję pod przewodnictwem Stanisława Solskiego, wykonano szkarpę od strony zachodniej, a odbudowę w latach 1683–1686 prowadził Piotr Beber, który podwyższył wieżę i zaprojektował barokowe zwieńczenie.
W XVIII wieku hełm ulegał kolejnym naprawom, a w 1783 roku zastąpiono go skromniejszą wersją ufundowaną przez biskupa Kajetana Sołtyka i króla Stanisława Augusta Poniatowskiego. W latach 1779–1780 usunięto gotyckie wykusze, a przy wieży powstał odwach ratuszowy, zachowany w różnych formach do 1946 roku.
Decyzja o rozbiórce części ratusza zapadła w 1817 roku; w 1820 zburzono spichlerz, co doprowadziło do rozbiórki właściwego gmachu ratusza. Wieża pozostała samotną pamiątką dawnego ratusza, mimo propozycji jej usunięcia opisywanych w źródłach prasowych z 1821 roku.
W XX wieku pojawiały się plany i remonty: w 1906 zrezygnowano z projektu podświetlanego zegara, w latach 1927–1930 prowadzono remont pod kierunkiem Franciszka Mączyńskiego, a podczas renowacji 1962–1966 Wiktor Zin i Władysław Grabski przywrócili wykusze i sklepienie pierwszego piętra oraz przeprowadzili konserwacje hełmu i okładziny. Zegar wieży od 2000 roku synchronizowany jest falą radiową DCF77. Wieża jest filią Muzeum Historycznego Miasta Krakowa.
Jakie są najważniejsze elementy architektury i wnętrz?
Wejście do wieży zdobi gotycki portal z herbem Krakowa i godłem Polski. Przy wejściu stoją dwa lwy z początku XIX wieku, pochodzące z pałacu Morstinów w Pławowicach. Na parterze zachował się zestaw 14 gmerków z 1444 roku, uznawany za europejski unik at.
Do wyższych kondygnacji prowadzi wąska, stroma klatka schodowa z 110 kamiennymi stopniami. Sala na pierwszym piętrze ma krzyżowo-żebrowe sklepienie odrestaurowane podczas ostatnich prac konserwatorskich; odsłonięto tam także fragmenty polichromii i złoceń oraz umieszczono reprodukcje widoków dawnego ratusza.
Na drugim piętrze znajduje się drewniane kasetonowe sklepienie i trzy ostrołukowe okna; w ściany wmurowano kamienne fragmenty odnalezione podczas remontów. W tej sali eksponowane są rekonstrukcje średniowiecznych strojów mieszczańskich. Na trzecim piętrze pokazano archiwalne fotografie, między innymi autorstwa Ignacego Kriegera. Na czwartym piętrze znajduje się stary mechanizm zegarowy ufundowany w 1967 roku przez Izbę Rzemieślniczą w Krakowie.
Piwnice wieży pierwotnie mieściły Piwnicę Świdnicką oraz więzienie. Po odgruzowaniu i adaptacjach w latach 60. XX wieku część pomieszczeń pełniła funkcję kawiarni. W latach 1983–1995 w piwnicach działał Teatr Satyry „Maszkaron”, a po remoncie 1997–1998 powierzchnie przekazano „Scenie pod Ratuszem” Teatru Ludowego. Na fasadzie wieży umieszczono tablice pamiątkowe, w tym upamiętniające 70. rocznicę odzyskania niepodległości autorstwa Czesława Dźwigaja oraz poświęconą Janowi Pawłowi II według projektu Stefana Dousy. Ma wysokość 70 m.
Informacje praktyczne
- Adres: Rynek Główny 1, 30-001 Kraków — wyznacz trasę w Google Maps
- Godziny otwarcia: wt–nd 10:00–18:00, pn 11:00–16:00
- Telefon: +48124264334
- Strona internetowa: muzeumkrakowa.pl
- Ocena w Mapach Google: 4,5 (3 326 opinii)
