Muzeum Archeologiczne w Krakowie powstało w 1850 roku jako Muzeum Starożytności. Instytucja zbudowała zbiory dzięki apelowi o przekazywanie znalezisk oraz prowadzeniu własnych badań wykopaliskowych, które rozszerzyły kolekcję o zabytki z terenów Małopolski, Ukrainy, Litwy i Białorusi.
Historia muzeum
Muzeum rozpoczęło działalność w Bibliotece Jagiellońskiej przy ulicy św. Anny. Czternaście lat później placówka przeniosła się na inną siedzibę, a od 1967 roku działa w obecnym gmachu. W pierwszych latach funkcjonowania wystosowano apel do społeczeństwa o przekazywanie zabytków, dzięki któremu kolekcja powiększyła się m.in. o posąg Światowida ze Zbrucza.
Muzeum prowadziło własne badania archeologiczne, co znacząco powiększyło zasoby zbiorów. Badania obejmowały między innymi obszary Małopolski, wykopaliska w rejonach Nowej Huty od 1949 roku oraz prace na terenach Ukrainy, Litwy i Białorusi. Instytucja publikuje serię „Biblioteka MAK” (dotychczas 9 tomów), wydaje czasopismo „Materiały Archeologiczne” (42 tomy) oraz do 2006 roku opublikowała 25 tomów „Materiałów Archeologicznych Nowej Huty”.
Budynek i relikty podziemne
Na miejscu, gdzie stoi gmach muzeum, w IX–XIII wieku istniały drewniano-ziemne umocnienia podgrodzia Okół, a od XIV wieku ciągnął się miejski mur obronny. Pozostałości tych struktur zachowały się w podziemiach oraz w północno‑wschodniej części ogrodu. W północno‑zachodnim narożniku zabudowań widoczne są relikty fortyfikacji i baszty Murarzy; przez tę część obronną prowadzi wejście do budynku głównego.
Na terenie dawnej zabudowy znajdowały się m.in. dwory, łaźnia miejska oraz od XVII do końca XVIII wieku kościół z klasztorem karmelitów bosych. Po kasacie klasztoru na mocy decyzji cesarskiej budynki wykorzystano jako sąd i więzienie. Po przekazaniu obiektu na cele kultury w drugiej połowie XX wieku i w trakcie remontów do gmachu stopniowo przenoszono pracownie, bibliotekę, magazyny i sale wystawowe.
W przygotowaniach do 175. rocznicy powstania muzeum przeprowadzono pierwszy etap modernizacji historycznej siedziby. Poprzez adaptację dotąd nieużytkowanego poddasza powierzchnia użytkowa wzrosła o 700 m². W zaadaptowanej przestrzeni urządzono nową wystawę stałą oraz nowoczesną salę konferencyjną, wykorzystywaną także do zajęć edukacyjnych.
Jakie wystawy prezentuje muzeum?
W gmachu głównym znajdują się wystawy stałe, z których ważniejsza to ekspozycja „Pradzieje i średniowiecze Małopolski”. W nowej odsłonie przedstawiono kluczowe momenty rozwoju regionu z zastosowaniem wizualizacji i z uwzględnieniem potrzeb osób z niepełnosprawnościami. W ramach narracji wyodrębniono daty i hasła związane z historią regionu: 70 000 p.n.e., 26 000 p.n.e., 5300 p.n.e., 700 p.n.e., 250 p.n.e., 160 n.e., 1000 n.e. i 1300 n.e.
W podziemiach muzeum działa ekspozycja poświęcona historii miejsca i budynku. W obrębie tej wystawy eksponowany jest fragment kamiennego muru miejskiego z przełomu XIV i XV wieku oraz cela śmierci, wykorzystywana jako miejsce egzekucji podczas okupacji niemieckiej.
W ofercie muzeum znajdują się również wystawy sezonowe i oddział w Nowej Hucie. W podziemiach kościoła św. Wojciecha na Rynku Głównym prezentowana jest wystawa „Dzieje Rynku krakowskiego i kościoła św. Wojciecha” (sezonowo, maj–październik). Oddział w Lamusie przy dworze w Branicach pokazuje wystawę „Garncarstwo pradziejowe”, obejmującą naczynia od VI tysiąclecia p.n.e. do XIII wieku n.e.
Wystawy czasowo zamknięte i ekspozycje specjalne
Z powodu prac modernizacyjnych znacznej części zabytkowego gmachu część wystaw została czasowo zamknięta od 2 kwietnia 2024 r. do około grudnia 2026 r. Do zamkniętych ekspozycji należą między innymi: „Bogowie starożytnego Egiptu” — zbiory z wykopalisk el‑Gamhud (1907–1908) prowadzonych przez Tadeusza Smoleńskiego, znaleziska z wykopalisk Hermanna Junkera w Gizie (1913) oraz dar żołnierzy Samodzielnej Brygady Strzelców Karpackich („Muzeum w plecaku”). Galeria sztuki egipskiej mieści się na pierwszym piętrze gmachu.
Inna zamknięta ekspozycja to peruwiańskie zbiory Władysława Klugera. Kluger zgromadził ponad 1000 obiektów etnograficznych i archeologicznych, z których po wojennych stratach pozostało 233 zabytki — głównie naczynia i tkaniny. Wśród zachowanych obiektów znajdują się przykłady ceramiki kultur Moche, Chimu i Chancay. W muzeum prezentowana jest też kopia naczynia z Bronocic z najstarszym znanym wizerunkiem wozu oraz posąg Światowida ze Zbrucza. Wymienione wystawy zostaną ponownie pokazane po zakończeniu prac remontowych.
Muzeum realizuje także wystawy czasowe i objazdowe. Ekspozycja „Archeologiczna autostrada” prezentowała odkrycia krakowskich archeologów z badań przy budowie autostrady A4 i odwiedziła ponad 20 muzeów w Polsce i na Ukrainie. Wystawa „Ukraina przed wiekami” była prezentowana w ponad 10 muzeach krajowych. W przeszłości muzeum organizowało wystawy takie jak „Chrzest 966 — oblicza chrystianizacji”, „Mieszczańska kultura palenia tytoniu” czy retrospektywa 160. rocznicy pierwszej wystawy placówki.
Dyrektorzy Muzeum
Pierwszym dyrektorem muzeum był Gotfryd Ossowski (1850–1894). Kolejni dyrektorzy to Włodzimierz Demetrykiewicz (1894–1937), Tadeusz Reyman (1937–1955), Stefan Nosek (1955–1961), Kazimierz Radwański (1961–1995), Jacek Rydzewski (1995–2011) oraz Jacek Górski (od 2011).
O aktywności naukowej i wystawienniczej
Muzeum prowadzi badania archeologiczne i udostępnia rezultaty badań poprzez wystawy oraz publikacje. Wśród projektów badawczych znalazły się prace nad mumifikowanymi szczątkami — w Krakowie zrealizowano kompleksowy program badania mumii egipskiej Aset-iri-khet-es, w którym uczestniczyła Katedra Radiologii Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego. Placówka organizuje też cykl „Zabytek miesiąca”, w którym zaprezentowano ponad 50 pojedynczych eksponatów o szczególnych walorach informacyjnych.
Ostatni akapit kończy się konkretem: niektóre ekspozycje będą ponownie udostępnione po zakończeniu planowanych prac modernizacyjnych.
Informacje praktyczne
- Adres: Senacka 3, 31-002 Kraków — wyznacz trasę w Google Maps
- Godziny otwarcia: nd 11:00–16:00, wt–sob 9:00–17:00
- Telefon: +48124227100
- Strona internetowa: ma.krakow.pl
- Ocena w Mapach Google: 4,5 (2 692 opinie)
