Kopiec Krakusa, zwany też kopcem Kraka, stoi na Wzgórzu Lasoty na wysokości 271 m n.p.m. Ma płaski wierzchołek i wymiarowy profil: wysokość od podstawy to 16 m, średnica u podstawy wynosi 57 m, a górna część ma 8 m. Objętość nasypu oszacowano na 19 100 m³. Z kopcem związane są lokalne obchody Rękawki.
Historia kopca
Twórcy i pierwotne przeznaczenie kopca nie są znane. Wzmianki mówią o własności historycznego wzgórza Lasoty przez rodzinę Awdańców. Jedna z hipotez łączy nazwę wzgórza z komesem Lassotą. Kronikarz Jan Długosz przypisywał usypanie kopca postaci Kraka; według jego przekazu kopiec wzniesiono ku pamięci tej legendarnej postaci.
W XXI wieku rozpoczęto prace konserwatorskie i rewitalizacyjne. W 2012 r. projekt podjęła krakowska pracownia Stvosh prowadząc badania i prace architektoniczne oraz konserwatorskie. Miasto Kraków realizuje etapowe przedsięwzięcie od 2013 r., obejmujące też badania archeologiczne i geologiczne oraz przebudowę otoczenia: drogi, ścieżki, schody terenowe i oświetlenie.
Co wykazały badania archeologiczne?
Wykopaliska prowadzone w latach 1934–1937 przez Józefa Żurowskiego i Franciszka Jakubika objęły najbliższe sąsiedztwo i lej dochodzący do podstawy kopca. Prace częściowo finansował redaktor naczelny „Ilustrowanego Kuriera Codziennego” kwotą 100 000 zł. Początkowo planowano zbadać 4% podstawy, a ostatecznie odsłonięto około 60% jej powierzchni.
W pobliżu i w podstawie kopca odnaleziono ślady osadnictwa końca kultury łużyckiej. Znaleziska te sugerują, że nasyp mógł powstać najwcześniej około 500 r. p.n.e. Wewnątrz kopca natrafiono na różne przedmioty ruchome oraz na szkielet dziecka i palenisko, które trafiły tam w trakcie nasypu i nie pozwoliły na jednoznaczne datowanie konstrukcji.
Wewnętrzna budowa i późniejsze odkrycia
Badania ujawniły konstrukcję opartą na wysokim słupie z promieniowo ułożonymi przegrodami z wikliny. Przestrzenie między nimi wypełniono mocno ubitym gruntem i kamieniami. Taki sposób budowy wskazuje na długotrwałą, zorganizowaną pracę zapewniającą stabilność kopca.
W badaniach z lat 70. XX wieku odkryto wewnątrz przedmioty z okresu wpływów kultury przeworskiej, a wokół stanowiska związane były warstwy kultury łużyckiej i pomorskiej. W górnej części kopca odnaleziono srebrny denar czeski Bolesława II (972–999), co wyznacza górną granicę możliwego datowania. Badania nie potwierdziły jednak istnienia pochówku wewnątrz kopca.
Znaleziska i interpretacje chronologiczne
U podstawy lejowego wykopu znaleziono brązową ozdobną skuwkę typu awarskiego, datowaną przypuszczalnie na VII–VIII wiek. Taki przedmiot mógł wskazywać na kontakty z kręgami awarskimi lub na import. Wierzchołek kopca zawierał korzenie dębu, którego wiek przy ścięciu oceniono na około 300 lat; ta obserwacja była jednym z elementów przesądzających o przybliżonym terminie usypania.
Na podstawie tych wyników niektórzy badacze wskazywali różne okresy powstania: od schyłku VI wieku przez VII–VIII wiek aż po koniec VIII–połowę X wieku. Różne interpretacje wynikają z rodzaju znalezisk oraz ich rozmieszczenia wewnątrz i wokół kopca.
Hipotezy o funkcji i pochodzeniu
Jedna z teorii wiąże kopiec z kulturą celtycką i sugeruje rolę kultową lub obserwacyjną. Zauważono zgodności azymutów między Kopcem Krakusa a Kopcem Wandy, które korespondują z wschodami i zachodami słońca w przybliżonych datach związanych z celtyckim kalendarzem. Prof. Władysław Góral nie wyklucza, że kopiec mógł tworzyć sieć wskaźników astronomicznych wraz z innymi nasypami i Wzgórzem Wawelskim.
Inni badacze, w tym Leszek Paweł Słupecki, uznawali kopiec za grobowiec dawnego władcy i element większego cmentarzyska kurhanowego. Historyczne plany z XVIII wieku oraz opisy wskazują na istnienie niegdyś licznych nasypów w sąsiedztwie kopca. Ogólnie funkcja pochówkowa i kultowa uznawana bywa za bardzo prawdopodobną; hipotezy o funkcji obronnej lub jedynie sygnalizacyjnej uznano za mniej przekonujące.
Twierdza Kraków i przekształcenia XIX–XX w.
W XIX stuleciu kopiec włączono w system austriackich fortyfikacji. Otoczono go wałem ziemnym, murem i fosą. W obrębie obwarowań wzniesiono koszary jako część fortu cytadelowego oznaczonego numerem 33 „Krakus”.
W okresie międzywojennym prace archeologiczne doprowadziły do niwelacji części tych obiektów. Koszary istniały w obrębie umocnień i ich los związany był z kolejnymi przekształceniami terenu w XX wieku.
Panorama i relacje widokowe
Wierzchołek kopca ma powierzchnię ograniczoną średnicą około 8 m i oferuje widoki na otoczenie Podgórza. Z punktu widokowego kopca obserwuje się związki widokowe z innymi nasypami, w tym z Kopcem Wandy. W określonych datach słońce wschodzi lub zachodzi nad sąsiednimi kopcami zgodnie z wykazanymi azymutami, co bywa przywoływane w teoriach o funkcji astronomicznej.
Kopiec Krakusa jest elementem lokalnego krajobrazu historycznego i archeologicznego Krakowa. Objętość nasypu wynosi 19 100 m³.
Informacje praktyczne
- Adres: 30-543 Kraków — wyznacz trasę w Google Maps
- Ocena w Mapach Google: 4,8 (11 268 opinii)
