Barbakan to gotycka budowla obronna w formie wycinka koła, pełniąca niegdyś funkcję osłony Bramy Floriańskiej. Znajduje się na Plantach, na przedpolu dawnego systemu obronnego Krakowa, i wyróżnia się grubymi murami oraz charakterystycznymi wieżyczkami.
Jak wygląda Barbakan?
Budowla tworzy wycinek koła o średnicy wewnętrznej 24,40 m. Grubość murów sięga ponad 3 m, co dawało znaczne możliwości obronne przeciw ostrzałowi i szturmom.
Barbakan ma siedem wieżyczek — okrągłych i sześciobocznych — ustawionych naprzemiennie. Dawniej dołączony był do Bramy Floriańskiej długą szyją, której mury miały wewnątrz hurdycje osadzone na arkadach oraz otwory strzelnicze.
Dlaczego zbudowano Barbakan?
Budowę rozpoczęto i ukończono w latach 1498–1499 za panowania króla Jana Olbrachta. Decyzję o wzniesieniu fortecy podjął król z obawy przed najazdem wołosko-tureckim, grożącym po porażce pod Bukowiną.
Inspiracją były barbakany w Toruniu, których przykład skłonił króla do postawienia podobnej budowli w Krakowie. Jan Olbracht osobiście położył kamień węgielny i przekazał na budowę środki finansowe.
Jakie elementy obronne posiadał Barbakan?
Do Barbakanu prowadziło wejście od strony Kleparza, ustawione niemal równolegle do linii murów. Taka lokalizacja umożliwiała załodze prowadzenie ognia flankowego wobec nacierających na Bramę Floriańską.
Przy szyi łączącej barbakan z bramą znajdowały się hurdycje i otwory strzelnicze. Przed bramami były mosty zwodzone nad kamienną fosą o szerokości 24 metrów i głębokości 3,5 metra, a od strony Kleparza umieszczono wysuniętą przybudówkę, pod którą niegdyś przepływała woda.
Co działo się z Barbakanem w późniejszych wiekach?
W XIX wieku pojawiły się plany wyburzenia Barbakanu i Bramy Floriańskiej ze względów sanitarnych. W 1816 senator Feliks Radwański wystąpił przeciw usunięciu fortyfikacji, argumentując m.in. wpływem braku zabudowy na warunki klimatyczne w mieście. Ostatecznie decyzja o rozbiórce nie została przeprowadzona.
W 1910 powstał projekt umieszczenia w Barbakanie Panoramy Grunwaldzkiej autorstwa Jana i Tadeusza Styki. Projekt wywołał szeroką dyskusję i ostatecznie został odrzucony przez wiedeńską komisję konserwatorską z obawy przed uszkodzeniem zabytku. Diorama Grunwaldzka pojawiła się wówczas w osobnej, tymczasowej konstrukcji na placu św. Ducha.
Co można zobaczyć i jak Barbakan jest wykorzystywany dziś?
Na murach Barbakanu zachowała się płyta pamiątkowa poświęcona Marcinowi Oracewiczowi; legenda łączy go z wydarzeniami konfederacji barskiej i zabiciem rosyjskiego dowódcy Panina przy użyciu guzika. Budowla prezentuje cechy gotyckiej fortyfikacji: grube mury, układ wieżyczek i pozostałości szyi łączącej z Bramą Floriańską.
Barbakan pełni funkcję oddziału Muzeum Historycznego Miasta Krakowa i służy jako przestrzeń wystawowa. Organizowane są tam inscenizacje walk rycerskich, tańce dworskie oraz zawody sportowe, między innymi mistrzostwa Polski w szermierce. Muzeum prowadzi także projekcje filmowe pod nazwą BarbaKino — średniowieczne kino letnie na terenie Barbakanu.
Barbakan jest częścią miejskiego dziedzictwa obronnego Krakowa i pozostaje jednym z najłatwiej rozpoznawalnych fragmentów dawnego systemu fortyfikacji.
Informacje praktyczne
- Adres: Basztowa, 30-547 Kraków — wyznacz trasę w Google Maps
- Godziny otwarcia: wt–nd 10:30–18:00
- Telefon: +48124210201
- Strona internetowa: muzeumkrakowa.pl
- Ocena w Mapach Google: 4,7 (6 882 opinie)
