Apteka Pod Orłem to miejsce łączące wielowarstwową historię — założona przed I wojną światową, a następnie funkcjonująca w specyficznych warunkach okupacyjnego getta w Podgórzu. W czasie wojny jej działalność i personel odegrali rolę znacznie wykraczającą poza standardowe zadania apteki.
Jaka jest historia Apteki Pod Orłem?
Aptekę założył mgr Józef Pankiewicz w 1909 roku. Od początku mieściła się w narożnej kamienicy na Małym Rynku w Podgórzu i obsługiwała mieszkańców tej dzielnicy — zarówno Polaków, jak i społeczność żydowską. Była czwartą apteką w ówczesnym Podgórzu i pierwszą poza ścisłym centrum miasta.
Do rodzinnej apteki dołączył syn, Tadeusz Pankiewicz, po ukończeniu studiów farmaceutycznych na Uniwersytecie Jagiellońskim. Pracował tam od 1930 roku, a od 1934 przejął obowiązki zarządcy. Po wojnie formalnie stał się właścicielem apteki w 1946 roku; przed i po tych datach własność pozostawała w rodzinie Pankiewiczów.
Jaką rolę pełniła apteka w getcie?
Po utworzeniu getta apteka znalazła się wewnątrz jego murów i jako jedyna placówka lekarska uzyskała pozwolenie niemieckich władz na działanie na terenie getta. Na polecenie okupanta apteka była dostępna całą dobę, co zmieniło jej charakter — zaczęła służyć także jako punkt kontaktowy i miejsce pomocy.
Personel apteki tworzyli oprócz właściciela trzy farmaceutki i studentki farmacji, które posiadały przepustki pozwalające na wychodzenie poza getto wieczorami. Tadeusz Pankiewicz mieszkał w getcie na stałe. Apteka była miejscem spotkań przedstawicieli życia kulturalnego i naukowego getta, wśród których byli m.in. pieśniarz Mordechaj Gebirtig, malarz Abraham Neuman oraz lekarze i farmaceuci.
Po zamknięciu poczty w getcie w 1941 roku apteka przejęła część funkcji kontaktowych z „aryjską” stroną miasta. Personel przenosił korespondencję i przedmioty wartościowe, a także zaopatrywał getto w leki i żywność przemycaną z zewnątrz. W okresach nasilonych aresztowań apteka służyła jako schronienie dla represjonowanych i jako punkt ostatnich kontaktów przy wyprowadzeniach z placu Zgody. Do apteki trafiały też leki i pomoc kierowane później do więźniów obozu Płaszów.
Co stało się z apteką po wojnie?
W 1951 roku apteki przeszły procesu nacjonalizacji. Apteka Pod Orłem została przekształcona w aptekę państwową, przy czym na stanowisku kierownika pozostawiono Tadeusza Pankiewicza — pozostał do końca 1953 roku. Po nim kierownictwo objęli kolejni magistrzy farmacji.
W dawnych pomieszczeniach po likwidacji apteki funkcjonował przez pewien czas bar. W 1981 podjęto decyzję o przekształceniu miejsca w muzeum pamięci. Grupa osób związana z historią Podgórza i przyjaciół Pankiewicza doprowadziła do utworzenia placówki, która została otwarta w 1983 roku. W kolejnych latach muzeum otrzymało wsparcie finansowe od Romana Polańskiego i Stevena Spielberga, a w 2003 stało się oddziałem Muzeum Historycznego Miasta Krakowa. Od 2010 roku apteka wchodzi w skład Trasy Pamięci razem z Fabryką Schindlera i Ulicą Pomorską. W 2013 roku w pomieszczeniach dawnej apteki otwarto nową ekspozycję stałą poświęconą działalności Tadeusza Pankiewicza w getcie.
Apteka została także utrwalona w książce napisanej przez jej właściciela oraz pojawiła się w filmie Lista Schindlera. Poeta Ignacy Nikorowicz poświęcił jej wiersz zatytułowany „Apteka ‘Pod Orłem’ w getcie krakowskim”.
Informacje praktyczne
- Adres: Plac Bohaterów Getta 18, 33-332 Kraków — wyznacz trasę w Google Maps
- Godziny otwarcia: śr–nd 9:00–17:00
- Telefon: +48126565625
- Strona internetowa: muzeumkrakowa.pl
- Ocena w Mapach Google: 4,5 (1 712 opinii)
