Zamek Królewski na Wawelu w Krakowie pełni funkcję muzeum rezydencji historycznej. Instytucja powstała w 1930 i posiada osobowość prawną. Zbiory tworzą dzieła sztuki oraz pamiątki związane z historią Wawelu i polskiej monarchy.
Jak powstało muzeum na Wawelu?
Początki kolekcji sięgają 1882 roku, kiedy Jan Matejko przekazał do przyszłego muzeum obraz „Hołd pruski”. Zbiory systematycznie gromadzono w czasie prac konserwatorskich prowadzonych od 1905 roku po opuszczeniu wzgórza przez wojska austriackie. Organizację konserwacji prowadziło Kierownictwo Restauracji Zamku na Wawelu, które działało do końca 1985 roku i doprowadziło do odnowienia większości zabudowań zamkowych.
W 1930 roku utworzono centralną Dyrekcję Państwowych Zbiorów Sztuki, której jednym z oddziałów stał się Wawel. Jako samodzielne muzeum Zamek Królewski na Wawelu – Państwowe Zbiory Sztuki powstało w 1945 roku. Kolejne ważne momenty to rewindykacje i darowizny, które uzupełniły kolekcję po wojnie.
Co zawierają zbiory i stałe ekspozycje?
Trzon zbiorów tworzą dzieła rewindykowane z Rosji po traktacie ryskim z 1921 roku, wśród nich arrasy króla Zygmunta Augusta oraz Szczerbiec. Kolekcja obejmuje także pamiątki historyczne, malarstwo i przedmioty użytkowe związane z rezydencją królewską.
Zamek prezentuje sześć stałych ekspozycji: Reprezentacyjne Komnaty Królewskie, Prywatne Apartamenty Królewskie, Skarbiec Koronny i Zbrojownia, Sztuka Wschodu (z unikatową kolekcją namiotów tureckich), Wawel Zaginiony oraz Wawel Odzyskany. Do zwiedzania należy też trasa Ogrody Królewskie na Wawelu wraz z rezerwatem archeologicznym kościoła Św. Gereona. Dwie wystawy znajdują się w oddziałach: na zamku w Pieskowej Skale i w dworze w Stryszowie.
Jaką misję realizuje Zamek?
Instytucja działa na podstawie statutu nadanego przez Ministra Kultury. Celem Zamku jest zachowanie zabytków Wawelu jako pomnika historii oraz odtworzenie przeszłości rezydencji w różnych wymiarach. Muzeum prowadzi konserwację zabudowań i zbiorów, organizuje badania naukowe oraz działalność wydawniczą, edukacyjną i informacyjną.
Kierownictwo, kustosze i dyrektorzy — najważniejsze nazwiska
Kierownictwo Restauracji Zamku na Wawelu kierowali m.in. architekci Zygmunt Hendel (1905–1914), Adolf Szyszko-Bohusz (1916–1939; 1945–1946) oraz Alfred Majewski (1951–1983). W okresie międzywojennym i tuż po wojnie muzeum miało kilku kustoszy, w tym prof. Włodzimierza Antoniewicza i prof. Stanisława Świerza-Zaleskiego.
Jako dyrektorzy Zamku zapisywali się: prof. Tadeusz Mańkowski (1945–1951), prof. Jerzy Szablowski (1952–1989), prof. Jan Ostrowski (1989–2020) oraz prof. Andrzej Betlej (od 2020).
Jakie wydarzenia i dary wzbogaciły kolekcję?
W 1961 roku na Wawel powróciły arrasy królewskie z Kanady. W 1994 roku Karolina Lanckorońska przekazała część kolekcji zgromadzonej przez Karola Lanckorońskiego, w tym cenne dzieła malarstwa renesansowego. Te zdarzenia uzupełniły zbiór o ważne eksponaty związane z historią kultury europejskiej.
Państwowe Zbiory Sztuki na Wawelu są zarejestrowane w Rejestrze Narodowych Instytucji Kultury pod numerem 21/92 oraz w Państwowym Rejestrze Muzeów pod numerem 16/135.
Informacje praktyczne
- Adres: Wawel 5, 31-001 Kraków — wyznacz trasę w Google Maps
- Godziny otwarcia: wt–nd 9:00–19:00, pn 10:00–16:00
- Telefon: +48124225155
- Strona internetowa: wawel.krakow.pl
- Ocena w Mapach Google: 4,7 (166 631 opinii)
