Celestat to zespół pałacyku i ogrodu w Krakowie związany z działalnością Krakowskiego Bractwa Kurkowego. Miejsce to funkcjonowało w różnych lokalizacjach miasta, by ostatecznie znaleźć siedzibę w XIX wieku przy terenie, który stał się Parkiem Strzeleckim. Obecnie obiekt jest oddziałem Muzeum Historycznego Miasta Krakowa i prezentuje stałą ekspozycję dotyczącą bractwa.
Jak powstał pałacyk Celestatu?
W 1837 roku Towarzystwo Strzeleckie Krakowskie zakupiło teren na przedmieściu Wesoła i w ciągu czterech miesięcy wzniesiono neogotycki pałacyk. Budynek zaprojektował Tomasz Majewski przy współpracy Franciszka Marii Lanciego. Uroczyste otwarcie miało miejsce 15 października 1837 roku; była to pierwsza w Krakowie budowla w stylu neogotyku angielskiego.
Bractwo kontynuowało w nowej siedzibie swoje zwyczaje: organizowało wybory króla kurkowego i ćwiczenia strzeleckie. Celestat i przyległy ogród udostępniano publiczności, w ogrodzie działała restauracja i odbywały się letnie koncerty.
W XIX wieku obiekt odwiedzali dostojnicy; Franciszek Józef I oddał w Celestacie strzały do specjalnej tarczy podczas wizyty w 1851 roku i powrócił tam w 1880 roku, ofiarowując zestaw do parzenia herbaty wykonany przez Josepha Karola Klinkoscha. W 1887 roku w Celestacie przebywał arcyksiążę Rudolf.
Jak zmieniał się Celestat w kolejnych latach?
Na przełomie 1874 i 1875 roku pałacyk przebudowano według projektu Adama Nowickiego. W efekcie powstała Sala Strzelecka z balkonem dla orkiestry, przeznaczona na bale i przyjęcia. Nowo zmodernizowany obiekt otwarto ponownie 8 stycznia 1876 roku.
W 1883 roku w ogrodzie ustawiono rzeźby dłuta Walerego Gadomskiego przedstawiające Zygmunta Augusta i Jana III Sobieskiego. Tradycję prezentowania portretów królów kurkowych zapoczątkowano wcześniej; portret króla z 1834 roku jest pierwszym z tej serii, która jest kontynuowana do dziś.
W XX wieku Celestat doświadczył zajęć wojskowych i uszkodzeń: w 1914 r. obiekt zajęła armia Austro-Węgier, potem działała tam YMCA, w 1921 r. Towarzystwo odzyskało posiadłość, a w 1939 r. miejsce zajęło wojsko niemieckie i budynek został silnie zniszczony. W 1951 roku obiekt odebrano bractwu, a pamiątki przekazano do Muzeum Historycznego Miasta Krakowa w 1952 r. Stała ekspozycja w Celestacie została otwarta 21 czerwca 1997 roku.
Co obejmuje kompleks i jakie zabytki znajdują się w ogrodzie?
Cały zespół Celestatu jest wpisany do rejestru zabytków; do najważniejszych wpisów należą: Ogród Strzelecki wraz z pomnikami (A-578, 15.05.1976), Pałacyk Bractwa Kurkowego (A-326, 02.01.1968) oraz Pawilon Bractwa Kurkowego (A-1030, 27.08.1996). W ogrodzie stoją także rzeźby i pomniki związane z historią Krakowa i bractwa.
Przy Celestacie znajdują się m.in. rzeźby Walerego Gadomskiego z 1883 roku przedstawiające Zygmunta Augusta i Jana III Sobieskiego, popiersie Marcina Oracewicza z 1890 roku autorstwa Michała Korpala oraz pomnik Jana Pawła II z 2000 roku dłuta Czesława Dźwigaja.
Co prezentuje stała ekspozycja?
W Celestacie działa stała wystawa "Z dziejów Krakowskiego Bractwa Kurkowego" rozłożona na czterech salach o łącznej powierzchni około 400 m². Ekspozycja pokazuje dzieje krakowskiego bractwa oraz szerszy kontekst europejskich bractw kurkowych.
Poszczególne sale mają następujące funkcje i gabaryty: Sala Bracka (59,9 m²) przedstawia najnowsze losy bractwa; Zbrojownia (16 m²) eksponuje militaria, takie jak łuki, strzelby i rapiery; Skarbczyk (7 m²) zawiera cenne pamiątki, w tym zestaw do herbaty podarowany przez Franciszka Józefa I oraz przedmioty z XVIII wieku; największa jest Sala Strzelecka (320 m²) — wysoka na 6 m, przedzielona kolumnadą, z portretami królów kurkowych pod sufitem.
Najcenniejszym eksponatem wystawy jest srebrny kur, któremu tradycja przypisuje podarunek Zygmunta Augusta w 1565 roku. W salach pokazane są też monety, medale, zdjęcia i inne pamiątki związane z działalnością bractwa.
Informacje praktyczne
- Adres: Lubicz 16, 31-504 Kraków — wyznacz trasę w Google Maps
- Telefon: +48124317590
- Strona internetowa: muzeumkrakowa.pl
- Ocena w Mapach Google: 4,5 (475 opinii)
