Wawel to charakterystyczne wzgórze o wysokości około 228 m n.p.m., położone w centrum Krakowa na tzw. Pomostie Krakowskim. Wzniesienie ma geologiczną budowę zrębu tektonicznego: powstało w miocenie i zbudowane jest z górnojurajskich wapieni wieku oksfordzkiego datowanych na 161–155 mln lat. Na Wawelu znajdują się rozległe relikty budowli z kolejnych epok oraz pozostałości fortyfikacji.
Jakie są początki osadnictwa na Wawelu?
Ślady najstarszego osadnictwa sięgają środkowego paleolitu, około 100 tys. lat p.n.e. Wczesne grodzisko rozwijało się na skrzyżowaniu szlaków handlowych. W okresie wczesnośredniowiecznym Wawel był prawdopodobnie jednym z ośrodków władzy plemienia Wiślan i z czasem stał się siedzibą książąt i królów.
Legendarne postaci związane z początkiem grodu to Krak i Wanda, opisywani przez Wincentego Kadłubka. W X wieku tereny Wiślan weszły w skład formującego się państwa polskiego. W roku 1000 ustanowiono biskupstwo krakowskie, co zapoczątkowało rozwój zabudowy sakralnej na wzgórzu.
Jak rozwijała się zabudowa sakralna i królewska?
Na przełomie XI i XII wieku powstała druga katedra, określana czasem jako „Hermanowska”, której konsekracja nastąpiła w 1142 roku. Z tego okresu zachowały się m.in. dolna część Wieży Wikaryjskiej i trójnawowa krypta św. Leonarda z ośmioma kolumnami. W kolejnych stuleciach katedra była rozbudowywana; trzecia świątynia, której główny zrąb przetrwał do dziś, została wzniesiona po 1320 roku i konsekrowana w 1364 roku.
Równolegle rozwijał się zamek królewski. W okresie panowania Kazimierza Wielkiego dokonano szerokiej przebudowy warowni. Do czasów współczesnych przetrwała Sala Kazimierzowska we wczesnogotyckiej Wieży Łokietkowej oraz elementy pałacu z różnych etapów późniejszych przebudów.
Co znajduje się na Wawelu?
Na wzgórzu mieszczą się dwa zasadnicze zespoły zabytkowe: Zamek Królewski na Wawelu oraz bazylika archikatedralna św. Stanisława i św. Wacława. Do kompleksu należą także fortyfikacje oraz relikty budowli pochodzące z różnych epok, odkrywane podczas badań archeologicznych.
W katedrze znajdują się królewskie groby i nagrobki z różnych okresów. Pierwszym królem pochowanym w katedrze był Władysław Łokietek; obecne tam sarkofagi obejmują m.in. Kazimierza Wielkiego i Władysława Jagiełłę. Do najcenniejszych zabytków sepulkralnych należy późnogotycki sarkofag Kazimierza Jagiellończyka wykonany przez Wita Stwosza w 1492 roku. W zamku zachowała się sala Jadwigi i Jagiełły, w której eksponowany jest Szczerbiec.
Jak wyjaśnia się nazwę Wawel?
Wywód nazwy jest przedmiotem kilku teorii. Jedna wiąże ją z formami takimi jak wądół, wąwał czy wąwel i odnosi do krasowego charakteru wapieni oraz do obecności jaskiń, na przykład Smoczej Jamy. Kronika wielkopolska przedstawia formy takie jak Wøwel (Bøbel) i sugeruje różne warianty etymologiczne. Inna hipoteza tłumaczy nazwę jako „wyniosłość wśród mokradeł”, łącząc cząstki odpowiadające wodzie i miejscu wyniosłemu. Pojawiły się także porównania z nazwą Babel/Babilon, stosowane w niektórych średniowiecznych zapisach.
W 1978 Wawel razem ze Starym Miastem, Kazimierzem i Stradomiem wpisano na listę światowego dziedzictwa UNESCO.
Informacje praktyczne
- Adres: Kraków — wyznacz trasę w Google Maps
- Godziny otwarcia: nd 9:00–17:30, pn 10:00–16:00, wt–sob 9:00–17:00
- Telefon: +48124225155
- Strona internetowa: wawel.krakow.pl
- Ocena w Mapach Google: 4,8 (714 opinii)
