Synagoga Remuh stoi na Kazimierzu w Krakowie. Budynek powstał w XVI wieku jako nowy dom modlitwy dla lokalnej społeczności żydowskiej i przez długi czas służył mniejszej grupie parafian. Dziś obiekt jest jednym z nielicznych czynnych miejsc kultu żydowskiego w mieście, a przy nim zachował się przylegający cmentarz tworzący historyczny zespół.
Jak powstała synagoga Remuh?
Fundatorem synagogi był Izrael (Isserle) ben Josef, kupiec i bankier królewski, działający w połowie XVI wieku. Otrzymał on pozwolenie królewskie na adaptację swego domu na dom modlitwy, decyzja o zgodzie zapadła w 1556 roku, jednak na fundacyjnej tablicy widnieje data 1553. W 1557 roku pożar zniszczył znaczną część żydowskiej zabudowy Kazimierza, a odbudowa murowanej synagogi ruszyła w 1558 i prawdopodobnie prowadzona była przez mistrza murarskiego Stanisława Baranka.
W kolejnych stuleciach budynek był wielokrotnie przebudowywany. Największe zmiany konstrukcyjne miały miejsce w latach 1829–1830 pod kierunkiem Augusta Pluszyńskiego, kiedy główna sala została podwyższona i przykryta nowym drewnianym sklepieniem kolebkowym. Dalsze prace remontowe przeprowadzono w 1882 oraz na początku XX wieku.
Co stało się z synagogą w XX wieku?
Na początku XX wieku ściany wnętrza ozdobiono malowidłami o tematyce biblijnej. Ostatnie przedwojenne prace konserwatorskie miały miejsce w 1933 roku. W czasie II wojny światowej Niemcy przejęli budynek i doprowadzili do jego znacznej dewastacji; część wyposażenia została zniszczona lub wywieziona.
Po wojnie synagogę oddano ponownie wspólnocie żydowskiej. W latach 1958–1968 przeprowadzono gruntowną renowację przy współpracy władz miejskich i międzynarodowej organizacji pomocy Żydom (Joint Distribution Committee). Pod kierunkiem architekta Stefana Świszczowskiego osuszono mury, wymieniono pokrycie dachów oraz odtworzono elementy wyposażenia, w tym bimą. W 1996 roku do synagogi przekazano odnalezione zwoje Tory, a w ceremonii brała udział również społeczność chrześcijańska niosąc baldachim nad Torą. W 2008–2013 prowadzone były kolejne prace odnowieniowe wspierane dotacją Społecznego Komitetu Odnowy Zabytków Krakowa o łącznej wartości 3 164 957,56 zł.
Jak zbudowana jest synagoga i co widać we wnętrzu?
Budynek wzniesiono w zniekształconej przez przebudowy formie renesansowej. Główną część stanowi prostokątna, jednonawowa sala modlitewna o wymiarach 10,4 x 5,1 m, sklepiona kolebkowo. Do korpusu dołączone są dwie przybudówki — od strony północnej i zachodniej — z pomieszczeniami pełniącymi funkcje przedsionków i dawnych sal kobiet.
Wejście prowadzi przez renesansowy portal z piaskowca, zamknięty półkolistym łukiem i wyposażony w kutą stolarkę. Zewnętrzne mury posiadają szkarpy i gzyms kapnikowy; dach nad korpusem ma formę trójspadową, nad salą kobiet występuje dach pulpitowy. Teren synagogi i przyległego cmentarza ogrodzony jest tynkowanym murem krytym dachówką.
Jakie wyposażenie zachowało się w synagodze?
Na wschodniej ścianie głównej sali znajduje się renesansowy aron ha-kodesz z drugiej połowy XVI wieku. Szafa ołtarzowa była odnawiana w 1933 i podczas renowacji 1958–1968, wówczas odtworzono też pulpit kantora oraz zrekonstruowano ner tamid, którego rekonstrukcję wykonał kamieniarz Antoni Ściera.
Po prawej stronie aron ha-kodesz znajduje się specjalne krzesło związane z pamięcią Mojżesza Isserlesa (Remu). Tradycja przekazuje, że rabin Remu modlił się w tym miejscu, dlatego dawny podział miejsc pozostawia to miejsce puste.
Gdzie leży cmentarz Remuh?
Cmentarz przylega bezpośrednio do synagogi i razem z nią tworzy historyczny zespół architektury żydowskiej na Kazimierzu. Teren oddzielony jest murem, we fragmencie którego wykorzystano ściany rozebranych domów.
Dostępność i nabożeństwa?
Synagoga Remuh była jednym z dwóch czynnych domów modlitwy w Krakowie i jedyną synagogą, w której w 2022 roku regularnie odbywały się nabożeństwa według tradycji. Informacje o zasadach wstępu dla zwiedzających i o czasie trwania zwiedzania nie są podane w dostępnych danych.
Ostatnie odwiedziny ważnych gości obejmowały wizyty kardynała Karola Wojtyły w 1968 roku oraz prezydenta Izraela Chaima Herzoga w 1992 roku. W czerwcu 2002 synagogę odwiedził książę Karol Mountbatten-Windsor.
Informacje praktyczne
- Adres: Szeroka 40, 31-053 Kraków — wyznacz trasę w Google Maps
- Godziny otwarcia: pn–pt, nd 10:00–18:00
- Telefon: +48124295735
- Strona internetowa: gwzkrakow.pl
- Ocena w Mapach Google: 4,2 (2 043 opinie)
