Plac Bohaterów Getta leży w dzielnicy XIII Podgórze w Krakowie. Przez jego przestrzeń przebiegała niegdyś ulica łącząca targowisko z mostem; plac zapisał się w historii zarówno jako miejsce handlu, jak i miejsce tragicznych wydarzeń związanych z gettem krakowskim.
Jaka jest historia placu?
Pierwotnie plac funkcjonował jako fragment miasta Podgórze; w pierwszej połowie XIX wieku pojawił się na planach katastralnych jako niezabudowana przestrzeń przy drogach prowadzących do magazynów solnych. W II połowie XIX wieku obszar przyjął funkcję targowiska — handlowano tu początkowo świniami, potem bydłem. Na placu istniała ujeżdżalnia, a od lat 80. XIX wieku zaczęto wznosić budynki mieszkalne i handlowe oraz urządzono chodniki.
W 1913 otwarto tzw. III Most (obecnie most Powstańców Śląskich), a w 1917 linię tramwajową do Rynku Podgórskiego. 16 stycznia 1917 Rada Miasta Krakowa zmieniła nazwę Małego Rynku na plac Zgody, prawdopodobnie w nawiązaniu do porozumienia o połączeniu Podgórza z Krakowem. W 1930–1931 wzniesiono na placu dworzec autobusowy „Karpaty” projektu Adolfa Siódmaka; obsługą połączeń zajmował się Polski Związek Turystyczny. Ten dworzec był drugim dworcem autobusowym miasta i, razem z drugim obiektem na placu św. Ducha, obsługiwał około miliona pasażerów rocznie.
Gdzie znajdowało się getto w Krakowie?
Getto krakowskie utworzono 3 marca 1941 decyzją gubernatora dystryktu krakowskiego, Ottona Wächtera. Plac znalazł się w jego obrębie i pełnił funkcję centralnego punktu getta. Wszyscy nieżydowscy mieszkańcy musieli opuścić ten teren, z wyjątkiem Tadeusza Pankiewicza, który prowadził aptekę działającą pod numerem 18.
Na placu stał dworzec autobusowy, w którym mieścił się posterunek granatowej policji. W ciągu muru getta znajdowały się przejście dla pieszych oraz brama wjazdowa na ulicę Lwowską (brama IV). Przy zjeździe z mostu umieszczono tablicę z napisem po niemiecku i po polsku: "Żydowska Dzielnica Mieszkaniowa. Pojazdy przejeżdżają bez zatrzymywania się". Wstęp i opuszczanie dzielnicy wymagały przepustek.
Plac służył jako główne miejsce koncentracji ludności przed transportami do obozów. Ludność gromadzono w zachodniej części placu; w centralnej części stawały ciężarówki służące do załadunku zagrabionego mienia. Pierwsza selekcja na placu miała miejsce 4 czerwca 1942 — podczas niej rozstrzelano co najmniej 111 osób. Ostatnia selekcja odbyła się 13 marca 1943 podczas likwidacji getta. Zwłoki pomordowanych pochowano w zbiorowej mogile na terenie obozu Płaszów. Do połowy grudnia 1943 trwało sortowanie zagrabionych rzeczy, a opuszczone domy zasiedlono z przydziału niemieckiego starosty miasta.
Co oznaczają krzesła na placu?
Na placu ustawiono pomnik składający się z 70 krzeseł. Autorami upamiętnienia są Piotr Lewicki i Kazimierz Łatak. Inspiracją dla pomysłu był opis z książki Tadeusza Pankiewicza Apteka w getcie krakowskim, w którym autor wspominał przedmioty wynoszone na plac podczas opróżniania domów. Pomnik odsłonięto po przebudowie placu w 2005 roku; w 2006 upamiętnienie otrzymało wyróżnienie w konkursie European Prize for Urban Public Space, a w 2011 zdobyło Gold Award w konkursie Urban Quality Award 2011.
Jak zwiedzać pozostałości getta w Krakowie?
Na placu zachowano elementy przypominające zabudowę i układ sprzed II wojny. Przebieg dawnej ulicy prowadzącej do bramy getta zaznaczono dziś odpowiednim ułożeniem kostki brukowej. Na rogu z ulicą Targową wskazana jest lokalizacja apteki Pod Orłem, która działała pod numerem 18 i była prowadzona przez Tadeusza Pankiewicza jako jedyny nieżydowski mieszkaniec getta. Po przebudowie z 2005 roku odtworzono też budynek dawnego dworca autobusowego, a w centralnej części placu widoczne jest upamiętnienie w postaci krzeseł.
W 2005 roku przeprowadzono przebudowę placu, w trakcie której rozebrano i odbudowano od podstaw budynek dworca autobusowego.
Informacje praktyczne
- Adres: Plac Bohaterów Getta, 30-547 Kraków — wyznacz trasę w Google Maps
- Telefon: +48576570624
- Strona internetowa: exciting-krakow.com
- Ocena w Mapach Google: 4,5 (13 523 opinie)
