Bazylika Najświętszego Serca Pana Jezusa w Krakowie jest kościołem konwentualnym Towarzystwa Jezusowego. Budowla reprezentuje nurt modernistyczny z odniesieniami do romanizmu, gotyku i baroku. Znaczenie świątyni wynika zarówno z rozwiązań architektonicznych, jak i bogatego wyposażenia wykonane‑go w pierwszej połowie XX wieku.
Jak powstała świątynia?
Jezuici osiedlili się na tym terenie w 1868 roku. Dwa lata później wzniesiono pierwszą kaplicę, która szybko stała się za mała dla potrzeb wspólnoty. W 1903 roku podjęto decyzję o budowie nowej, większej świątyni; projekt opracował Franciszek Mączyński. Kamień węgielny poświęcono 1 listopada 1909 roku, a zasadnicze prace budowlane trwały do 1912 roku.
Prowizoryczna kaplica z końca XIX wieku miała posadzkę z belgijskiego marmuru, łukowe arkady i łukowe sklepienie; poświęcono ją 28 sierpnia 1870 roku. Ostatnie nabożeństwo w tej kaplicy odbyło się 20 maja 1912 roku, a rozbiórka rozpoczęła się 21 maja tego samego roku. Pełna konsekracja nowego kościoła nastąpiła 29 maja 1921 roku, której dokonał biskup Anatol Nowak w obecności 24 biskupów.
Co wyróżnia architekturę zewnętrzną?
Projekt łączy elementy modernizmu z motywami romańskimi, gotyckimi i barokowymi. Ściany zbudowano z czerwonej cegły, a obramowania okien i detale wykonano z szarego kamienia. W zwieńczeniu każdego okna umieszczono mozaiki z herbami miast, które przyczyniły się do budowy świątyni.
Wieża bazyliki osiąga wysokość 68 metrów i jest jedną z najwyższych w Krakowie. Nad portalem, pod wieżą, znajduje się mozaika „Przebicie boku Chrystusa” zaprojektowana przez Jana Bukowskiego. Rzeźby przy portalu zaprojektował Xawery Dunikowski; postać Chrystusa wyrzeźbił Karol Hukan, a boczne figury odlano z ołowiu w 1913 roku. Na wschodniej ścianie, obok zakrystii, stoi pomnik twórcy świątyni Franciszka Mączyńskiego z 1912 roku, wykonany przez Dunikowskiego; odlew brązowy ofiarowała wdowa po architekcie w 1953 roku.
Jak wygląda wnętrze i wyposażenie?
Wnętrze podzielono na trzy nawy. Jako pierwsze w Krakowie sklepienia wykonano z żelbetu. Posadzka naśladuje wzory charakterystyczne dla kościołów starochrześcijańskich. W latach 1914–1918 powstała polichromia sklepień według projektu Jana Bukowskiego.
Ołtarz główny budowano w latach 1915–1920; autorem projektu był Franciszek Mączyński. Fryz mozaikowy w prezbiterium zaprojektował Piotr Stachiewicz i zrealizowała wenecka firma Angelo Gianese; mozaikę umieszczono w kościele w 1921 roku. Ma ona długość 30 metrów i przedstawia hołd złożony Chrystusowi przez świętych i błogosławionych polskich, prowadzących naród ku Jezusowi m.in. przez św. Stanisława oraz królową Jadwigę z Władysławem Jagiełłą.
W sześciu bocznych ołtarzach znajdują się rzeźby wykonane w stiuku przez Karola Hukana w latach 1920–1930. Szczególne znaczenie ma Ołtarz Matki Boskiej Anielskiej, uważany przez historyków sztuki za jedno z cenniejszych dzieł sakralnych międzywojnia; Matkę Boską przedstawiono jako królową w koronie, adorowaną przez ośmiu aniołów. Stacje drogi krzyżowej zakupiono we Francji w 1937 roku z przeznaczeniem dla kościołów w Kołomyi; do Krakowa przywieziono je w 1946 roku i zamontowano w 1959 roku. Ławki zaprojektował Franciszek Mączyński, a konfesjonały ozdobił Jan Bukowski.
Jakie organy ma bazylika?
Instrument zakupiono w 1928 roku u braci Riegerów z Karniowa (opus 2317). Organy były kilkukrotnie remontowane, ostatnio w 2007 roku. Obecnie posiadają 47 głosów i trakturę elektryczną. Brzmienie instrumentu utrzymane jest w stylistyce romantycznej charakterystycznej dla przełomu XIX i XX wieku.
W 1960 roku papież Jan XXIII nadał kościołowi tytuł bazyliki mniejszej; od 1966 roku obiekt wpisano do rejestru zabytków. W tym samym 1960 roku utworzono w świątyni kaplicę adoracji Najświętszego Sakramentu, którą 29 października poświęcił biskup Karol Wojtyła.
Informacje praktyczne
- Adres: Mikołaja Kopernika 26, 31-501 Kraków — wyznacz trasę w Google Maps
- Godziny otwarcia: nd 6:00–19:00, pn–sob 6:00–12:00, pn–sob 14:00–19:00
- Telefon: +48126293414
- Strona internetowa: bazylika.jezuici.pl
- Ocena w Mapach Google: 4,8 (1 014 opinii)
