Baszta Senatorska stoi na Wawelu i wyróżnia się wielowarstwową budową oraz długą historią przekształceń. Powstała w połowie XV wieku jako element fortyfikacji zamku, a na przestrzeni wieków była wielokrotnie przebudowywana, uszkadzana przez pożary i odnawiana.
Jak powstała Baszta Senatorska?
Baszta wzniesiona została prawdopodobnie między 1447 a 1460 w czasie panowania Kazimierza Jagiellończyka. Jej budowa była odpowiedzią na zmiany w technologii wojennej i pojawienie się nowych rodzajów artylerii. Dolne kondygnacje wykonano z kamienia, wyższe z cegły, a pionową komunikację zapewniały schody ukryte w grubości murów.
Jakie zmiany i wydarzenia wpłynęły na wygląd baszty?
Niedługo po ukończeniu budowy basztę podwyższono i przykryto wysokim, stromym dachem. Około 1517 roku wykonano nową strzelnicę w murze parteru. W 1534 roku wieżę połączono z południowym skrzydłem pałacu królewskiego; dolne kondygnacje przekształcono częściowo na komnatę dla Zygmunta Augusta. Pożar w październiku 1536 roku zniszczył basztę; remont przeprowadzono w latach 1540–1543.
W 1595 roku, według Kroniki Bielskiego, obniżono najwyższą kondygnację nad kroksztynami i wykonano nowe zwieńczenie z płycinowymi podziałami i okrągłymi okienkami. Baszta była niszczona przez pożary m.in. w 1656 roku podczas okupacji szwedzkiej. W XIX wieku Austriacy przebudowali ją około 1858 roku, usuwając spadzisty dach i wprowadzając pseudogotycki krenelaż.
Czym zakończyły się modernizacje w XX i XXI wieku?
W czasie okupacji niemieckiej (1940–1943) dokonano niekorzystnych przeróbek: zlikwidowano wykusz latrynowy, wykuto okno na parterze, usunięto sklepienie w piwnicy i w miejscu historycznego wejścia umieszczono kominek. Około 1965 roku wymieniono zniszczony pseudogotycki krenelaż.
Przywrócenie historycznego kształtu z dachem zrealizowano dopiero w latach 2002–2003 według projektu architekta Piotra Stępnia przy współpracy dr inż. Stanisława Karczmarczyka. Dach pokryto dachówką typu mnich-mniszka, a zrekonstruowano wykusz latrynowy. Prace objęły również konserwację murów baszty.
Jakie elementy architektury Baszty Senatorskiej są widoczne?
Najbardziej rozpoznawalne cechy to rozdwojona technika budowlana: dolne kondygnacje z kamienia i wyższe z cegły. W murze parteru zachowały się strzelnice wykonane w różnych okresach. Po przebudowach widoczne są zmiany w zwieńczeniu — od pierwotnego stromego dachu po pseudogotycki krenelaż z XIX wieku i ponowne nakrycie dachem na początku XXI wieku.
Baszta zachowała też ślady kolejnych interwencji konserwatorskich i remontowych, które ilustrują jej funkcję obronną i późniejsze przekształcenia mieszkalne oraz zabytkowe detale takie jak okrągłe okienka we wczesnonowożytnym zwieńczeniu.
Jakie są nazwy baszt na Wawelu?
W kontekście wawelskich fortyfikacji pojawiają się różne nazwy baszt i budowli obronnych. Wśród wymienianych elementów są: Baszta Senatorska (Lubranka), Baszta Sandomierska, Baszta Złodziejska, Baszta Katowska, Baszta Szlachecka, Baszta Paśników oraz Baszta Tęczyńska. Baszta Senatorska wraz z Basztą Sandomierską tworzy specyficzny zespół tzw. baszt ogniowych.
Informacje praktyczne
- Adres: Zamek Wawel, 31-001 Kraków — wyznacz trasę w Google Maps
- Ocena w Mapach Google: 4,7 (113 opinii)
